Dieta w okresie ciąży

Szczególnie ważne składniki odżywcze dla kobiet karmiących

W czasie laktacji najważniejsze jest aby zapewnić właściwe funkcjonowanie organizmu matki
oraz produkcję pokarmu dla dziecka. Aby było to możliwe zachodzą różne zmiany wynikające
fizjologii, ale też regulacji hormonalnej i mają na celu między innymi zapewnienie
odpowiedniej wartości odżywczej mleka kobiecego. Karmienie piersią wiąże się ze
zwiększonym zapotrzebowaniem na niektóre składniki odżywcze i zwykle wymaga nie tylko
pewnych transformacji w diecie matki, ale również suplementacji. Model żywienia powinien
być oparty na zasadach żywienia rekomendowanych przez IŻŻ zgodnych z aktualną piramidą
żywieniową. Odpowiednie odżywianie w tym okresie jest bardzo ważne, ponieważ produkcja
mleka pełni nadrzędną funkcję nad innymi potrzebami metabolicznymi matki, dlatego w
sytuacji nieprawidłowo zbilansowanej diety kobieta karmiąca naraża się na rozwój deficytu
makro- i mikroskładników.

 

Zapotrzebowanie energetyczne i udział makroskładników w diecie kobiety karmiącej

Według zaleceń WHO zapotrzebowanie kaloryczne w okresie karmienia piersią rośnie o 10% dla
kobiet z niską lub średnią aktywnością fizyczną i o 20% dla kobiet z wysoką aktywnością fizyczną,
niezależnie od czasu trwania laktacji. Dodatkowe zapotrzebowanie należy uwzględnić w stosunku do
całkowitej przemiany materii zależnej od wieku, masy ciała, wzrostu, aktywność fizycznej matki. W
gruncie rzeczy kobietom karmiącym zaleca się zwiększenie wartości kalorycznej diety o 505 kcal/24h
w pierwszych 6 miesiącach laktacji. Wynika to z faktu, iż koszt energetyczny produkcji mleka wynosi
ok. 670 kcal/24h w czym 500 kcal powinno pochodzić z pożywienia, a reszta z zapasów tkanki
tłuszczowej matki. W przypadku nadwagi lub niedowagi wskazane jest szacowanie zapotrzebowania
kalorycznego dla należnej masy ciała, a nie faktycznej. W wyniku laktacji wskazana jest również
zwiększona podaż białka do 1,45 g/kg masy ciała na dobę, co pozwala na prawidłowe funkcjonowanie
organizmu matki, nie na jakość produkowanego mleka.

 

 

Witaminy i składniki mineralne w czasie laktacji

Zwiększa się zapotrzebowanie na witaminy: E, C, z grupy B, D, foliany, cholinę i składniki mineralne:
magnez, cynk, jod, selen oraz kwasy tłuszczowe DHA. Natomiast zapotrzebowanie na żelazo maleje
ze względu na zahamowanie cyklu miesiączkowego. Uznaje się, że na zawartość składników
mineralnych i witamin w mleku kobiecym ma wpływ suplementacja i podaż z dietą:
• Witamin A, D, B6, B12, C
• Jodu
• Cynku

• Selenu
• Karotenoidów
• Profil kwasów tłuszczowych, szczególnie zawartość NNKT

Nie oznacza to, że mamy zaniedbać podaż pozostałych mikro- i makroelementów, które nie wpływają
na jakość mleka, bo są to składniki niezbędne do funkcjonowania organizmu matki. Mimo, że
większość składników mineralnych może być dostarczana z dietą, wyjątkową potrzebą matki i dziecka
karmionego piersią jest suplementacja witaminą D, kwasami tłuszczowymi DHA i jodem.

 

Zalecana podaż

Witamina D

Okres laktacji to czas zwiększonego ryzyka narażenia się na niedobór witaminy D3. Optymalny jej
poziom we krwi kobiety ciężarnej i w okresie laktacji wynosi powyżej 30 ng/ml. Aby zapewnić takie
stężenie należy przyjmować w postaci preparatu dawkę 37-50 uq dziennie, niezależnie od pory roku.
Jeśli oznaczenie witaminy D jest niemożliwe zaleca się suplementację witaminy D w dawce 2000
IU/dziennie.

Jod

Jest niezbędny do funkcjonowania tarczycy i hormonów tarczycowych, które oprócz funkcji
metabolicznych wchodzą w skład tzw. Kompleksu laktogennego, niezbędnego do prawidłowego
rozpoczęcia i funkcjonowania laktacji. Zapotrzebowanie na jod wzrasta w okresie ciąży i laktacji, a
ilość jodu w diecie wpływa na jego zawartość w mleku kobiecym. Polskie zalecenia mówią o
suplementacji 200 uq jodu dziennie przez cały czas trwania karmienia piersią. Nie wolno przesadzać:
zawartość jodu w mleku kobiecym jest bardzo wrażliwa na podaż z dietą matki, co przy nadmiernej
suplementacji może prowadzić do negatywnych konsekwencji zdrowotnych u dziecka, np. może
prowadzić do niedoczynności tarczycy u noworodków.

WNKT- DHA

Kwasy tłuszczowe DHA dają bezsprzeczne korzyści. Jego podaż na wczesnym etapie karmienia
wpływa na wspomaganie rozwoju mózgu, wzrost zdolności poznawczych oraz zmniejszenie częstości
występowania i przebiegu infekcji układu oddechowego u dziecka. Zgodnie z rekomendacjami
polskich towarzystw naukowych u kobiet karmiących zaleca się DHA + EPA w ilości 250 mg/24h
najlepiej w postaci dwóch ryb na tydzień (w tym jedna porcja ryb tłustych) + suplementacja 100-200
mg DHA/24h lub nawet 400-600 mg DHA przy mniejszym spożyciu ryb.

Witamina B12

Jej zalecane dzienne spożycie w czasie laktacji według Norm Żywienia wynosi 2,8 uq/dziennie.
Wymaga więc większej jej podaży z pożywieniem, dlatego często u kobiet stosujących diety
wegańskie i wegetariańskie, które narażają na jej niedobór zaleca się suplementację witaminy B12.

 

 

PODSUMOWANIE

Model diety powinien być oparty na zasadach żywienia rekomendowanych przez IŻŻ zgodnych z
aktualną piramidą żywieniową. Zaleca się, aby dieta kobiet karmiących była bogata w chude mięso,
tłuste ryby morskie obfitujące w kwasy omega 3, oleje roślinne, orzechy i nasiona, produkty
pełnoziarniste, rośliny strączkowe, warzywa i owoce oraz mleko i produkty mleczne. Taki sposób
odżywiania pozwala na pokrycie niemal wszystkich niezbędnych matce i dziecku składników
odżywczych. Zalecana jest suplementacja witaminy D, DHA oraz jodu.

opracował Wojciech Grzelczak

Bibliografia:
1. Dietetyka kliniczna pod redakcją naukową prof. Dr hab. n. med. Mariana Grzymisławskiego
2. Żywienie człowieka, Podstawy nauki o żywieniu pod redakcją Jana Gawęckiego i Lecha
Hryniewieckiego
3. Allen L.H. (2012), Maternal nutrient metabolism and requirements in pregnancy and
lactation Present knowledge in Nutrition edited by Erdman J.W., Macdonald I.A., Zeisel S.H.
4. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i
mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, „Ginekol Pol.” 2014,
85, 395-399
5. Normy żywienia dla populacji Polski pod redakcją naukową Mirosława Jarosza, IŻŻ 2017
6. Witaminy, praca zbiorowa pod redakcją prof. Dr. Hab. Jana Gawęckiego, wydawnictwo
Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu
7. Współczesna dietetyka ISSN 2449-6219/Marzec 2020 nr. 28- specjalistyczne czasopismo dla
dietetyków i profesjonalistów żywienia

 

 

Facebook