Przeciwutleniacze – antyoksydanty

 

Przeciwutleniacze- przykłady, działanie

Przeciwutleniacze (antyoksydanty) to związki chemiczne, które w organizmie ludzkim neutralizują wolne rodniki. Brak równowagi pomiędzy produkcją wolnych rodników a ilością antyoksydantów powoduje stres oksydacyjny, który skutkuje występowaniem chorób nowotworowych, przewlekłych i cywilizacyjnych. Mechanizm działania przeciwutleniaczy to przecinanie reakcji wolnorodnikowych wskutek przekazania im atomów węgla lub elektronów oraz wychwytywanie tlenu. W organizmie ludzkim przeciwutleniacze możemy podzielić na enzymatyczne i nieenzymatyczne.

Przeciwutleniacze enzymatyczne

Przeciwutleniacze nieenzymatyczne

  • podstawowe enzymy: SOD, katalaza, glutation, peroksydaza
  • pozostałe enzymy: reduktaza glutationowa, fosfataza glukozowa, dehydrogenaza
  • składniki mineralne: cynk, selen
  • witaminy: A, C, E, K
  • związki organiczne zawierające siarkę: indole
  • kofaktory przeciwutleniaczy: koenzym Q10
  • karotenoidy: beta-karoten, likopen, luteina, zeaksantyna
  • przeciwutleniacze o małej masie cząsteczkowej: glutation, kwas moczowy
  • polifenole: flawonoidy i kwasy fenolowe (kwas ferulowy i kwas elagowy)

Przeciwutleniacze w żywności

Żywność bogata w związki biologicznie czynne, takie jak przeciwutleniacze, ogrywa istotną w rolę w profilaktyce i leczeniu wielu chorób. Największą grupę produktów bogatych w przeciwutleniacze stanowią warzywa i owoce, zarówno w formie surowej jak i przetworzonej (wino, soki, herbaty). Tabela przedstawia niektóre z przeciwutleniaczy występujących naturalnie w żywności:

Nazwa przeciwutleniacza

Źródło w żywności

Właściwości

Beta-karoten marchew, dynia, morele, papryka czerwona, pomidory, natka pietruszki, szczaw, szpinak, sałata przeciwdziałanie drobnoustrojom, działanie korzystne na wzrok i układ odpornościowy, działanie przeciwnowotworowe, działanie ochronne na układ pokarmowy i oddechowy,

działanie przeciwmiażdżycowe, obniżanie poziomu cholesterolu, opóźnianie procesów starzenia

Witamina A nabiał, masło, żółtko jaja kurzego, tłuste ryby morskie, podroby uczestniczenie w procesie widzenia, regulacja aktywności komórek tkanki kostnej i wpływ na rozwój kości, wpływ na prawidłowe funkcjonowanie nabłonka, skóry, rogówki, przewodu pokarmowego i układu oddechowego, działanie przeciwdrobnoustrojowe, działanie przeciwnowotworowe
Witamina E oleje roślinne, orzechy, kiełki, kukurydza, szpinak warunkowanie prawidłowej struktury i ochrona błon biologicznych, synteza niektórych lipidów, wpływ na metabolizm mięśni, ochrona przed chorobami układu krążenia, korzystny wpływ na płodność
Witamina C natka pietruszki, papryka czerwona, cytrusy, kiwi, porzeczki, dzika róża, acerola ułatwianie wchłaniania żelaza, aktywacja wielu enzymów, synteza kortykosteroidów i niektórych neuroprzekaźników, działanie wzmacniające na dziąsła i zęby, działanie przeciwbakteryjne, wzmocnienie odporności, ułatwianie gojenia się ran, zapobieganie chorobom psychicznym
Selen orzechy brazylijskie, zboża, mięso, jaja konieczny do prawidłowego funkcjonowania układów enzymatycznych, tworzenie peroksydazy glutationowej, działanie ochronne na czerwone krwinki i błony komórkowe, niezbędny do prawidłowej pracy układu odpornościowego i tarczycy, działanie ochronne na serce, działanie antydepresyjne, działanie antynowotworowe
Resveratrol wino, winogrona, ciemne owoce jagodowe, rdestowiec japoński działanie przeciwnowotworowe, działanie ochronne na układ krążenia, działanie przeciwzapalne i przeciwstarzeniowe,

zapobieganie zaćmie, obniżanie poziomu cholesterolu i trójglicerydów, działanie przeciwgrzybiczne,

Likopen pomidory, melon, arbuz, czerwony grejpfrut, dzika róża działanie przeciwnowotworowe, przeciwdziałanie agregacji płytek krwi i tworzeniu skrzepów, zapobieganie rozwojowi miażdżycy, choroby wieńcowej i innych chorób sercowo-naczyniowych
Koenzym Q10 wołowina, podroby, wieprzowina, oleje roślinne, orzechy zapobieganie chorobom serca, zapobieganie bólom migrenowym, potencjalne działanie antynowotworowe, działanie ochronne na zęby
Luteina żółtko jaja kurzego, kwiat słonecznika, niektóre zioła: aksamitek, lucerna, pokrzywa niezbędna do prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku
Zeaksantyna brokuły, brukselka, kukurydza, pomidory, fiołek trójbarwny wspomaga działanie narządu wzroku, wspiera działanie plamki żółtej

Zawartość anktyoksantów w żywności uzależniona jest od sposobu przechowywania i przetwarzania. Zastosowanie podwyższonej temperatury podczas obróbki żywności może zarówno obniżyć jej wartość biologiczną jak i ją zwiększyć. W przypadku likopenu, jest on bardziej dostępny biologicznie, jeśli spożywamy pomidory w formie przetworzonej- podgrzane i z dodatkiem tłuszczu. W przypadku żółtek jaj- największą wartość biologiczną mają w formie płynnej (np. na miękko), a nie mocno ściętej.

W dzisiejszych czasach, gdy stres środowiskowy, toksyny oraz słabej jakości żywność towarzyszy nam na co dzień, warto wspomóc organizm poprzez dostarczanie jak największej ilości antyoksydantów. W warunkach ciągłego stresu oksydacyjnego działanie wolnych rodników objawia się występowaniem ciężkich chorób- nowotworów, cukrzycy, zaćmy, choroby Parkinsona i Alzheimera. Żywność bogata w antyoksydanty może stanowić ochronę przed tymi chorobami, dlatego zadbanie o odpowiednią dietę, bogatą w antyoksydanty, jest kwestią kluczową w zachowaniu zdrowia i długiego życia.

Bibliografia:

Sadowska A. i in.: Przeciwutleniacze w żywności, Postępy techniki przetwórstwa spożywczego, 2012

Facebook